Poezja i przestrzeń
Obsesyjność powracających u poety słów orier. tować może o typie wyobraźni i osobowości twór czej autora. Jednym ze zjawiających się częst (od pierwszych zbiorków) słów w moich wierszad jest słowo - przestrzeń. Powiedziałabym, że ist nieją poeci wyobraźni przestrzennej i czasowe; Samą siebie zaliczyłabym do tych pierwszych choć będę mówiła tu również o relacji czasi i poezji. Wyobraźnia przestrzenna? Nie jest t< wyobraźnia wizualna tylko, zajmująca się opisen widzianego świata - zajęcie to byłoby dość jało 9 we, lecz próbująca poszerzyć przestrzenie wewnętrzne, które nosimy w sobie, zbadać je, określić aż do rozszerzających się granic poznania.
Będzie to i pascalowska przepaść, będzie - nieogarnione pole relacji między człowiekiem a człowiekiem (w miłości, bliskości i niemożności porozumienia się), będzie to również milcząca przestrzeń pozaziemska, w której porusza się rakieta z człowiekiem.
Przemiany w świadomości człowieka naszej epoki trudne do sformułowania, ale już dostrzegalne, wiążą się również z tą nową sytuacją mieszkańca Ziemi wobec niechętnie otwierającego się kosmosu. Ujawniają w nas przestrzenie nowej samotności. Komunikacja przekazu poetyckiego działać może w przestrzeni społecznej moralności, może uświadamiać uśpione w nas prawdy etyczne, poruszać zastygłe emocje, skostniałe myślenie, może uruchamiać nieczynne przewody porozumiewania między człowiekiem a człowiekiem.
Dowodem takiego porozumienia, na przykład, są ruchy grup młodzieżowych w nowożytnych społeczeństwach, poszukujące sensu życia w utopijnych ideologiach, w praktykach religii Wschodu, zasadach wspólnot hippisowskich i innych... Kryzys wszelkich wiar i wierzeń sprawia, że dziś nawet od literatury oczekuje się głosu przewodniego i propozycji istnienia w absurdalnie zagrożonym i skłóconym świecie. Czy to oczekiwanie nie jest bezpodstawne, czas pokaże.
Terenem działania poezji jest psychologiczne przestrzeń subiektywna, którą tworzą nasze spostrzeżenia i wyobrażenia w swym strumieniu nt tle zbioru elementów pamięci. Myślę, że kłopoty z jakimi spotykają się teoretycy literatury próbujący zbadać utwór poetycki, dotyczą tej właśnii psychologicznej przestrzeni. Wiersz zawdzięczający swe istnienie wyobraźni, stający się poprzez szczególny układ i związek słów, stanów również swego rodzaju konstrukcję przestrzenną Jak powstaje? Według Sartre'a, na przykład, ak wyobraźni jest aktem magicznym, jest zaklęcien przeznaczonym do wywołania przedmiotu. "Przed miot w wyobrażeniu jest określonym bra k i e m, zarysowuje się w pustce".
Rozważania Sartre'a w dziele Wyobrażenie - dotyczą muzyki, sztuk plastycznych i teatru, lec: podobnie dzieje się w poezji, gdzie unicestwiając rzeczywistość poeta za pomocą słownych odpowiedników powołuje - dotąd nieobecne...
Wiersz jest tworem języka niezwykłym. Relacje między słowami, ich stopień zagęszczenie i układ wpływający na ich wzajemne oddziaływanie, mnożący znaczenia - to sprawy, któn powinny interesować również czytelnika. Uważnemu - pozwoli to na głębsze rozumienie tai zwanej "trudnej" poezji współczesnej. Zmierzę ona, tak samo jak wiele utworów prozy dzisiejszej, w kierunku wielowymiarowości przestrzenigdy formy przestrzenne tworzone są zwrotnymi odniesieniami (Joyce). W Polsce nowe przestrzenne wymiary poezji współczesnej otwarła twórczość Norwida. Na przykład ten oto fragment wiersza z dramatu Pierścień Wielkiej Damy:
Oddalony, zawsze byłem bliskim, Aż spomiędzy nas miejsce ubiegło A za miejscem czas poszedł...
Taki obraz poetycki, takie poczucie władzy nad przestrzenią i czasem zdarzyć się może tylko współczesnemu poecie.
