O sobie samej
- Czy układanie wierszy jest pracą? - spyta: mnie kiedyś uczestnik spotkania autorskiego. Było to w środowisku pracowników kopalni na terenie zagłębia rybnickiego.
Pytający został skarcony przez innych obecnych na sali, ludzi przywykłych do ciężkiej pracj pod ziemią i po raz pierwszy uczestniczących w takim spotkaniu, którym jednak wystąpienie tc wydało się niegrzeczne, niegościnne. Odpowiedziałam:
- czy zadałby pan pytanie ogrodnikowi hodującemu róże, czy to, co robi, jest pracą?
Oklaski były dowodem, że moja odpowiedź zadowoliła zebranych. Przypomniałam witedy, że kwiat róży, twór tak nietrwały i wytworny, jakże często bywa ofiarowany zamiast słów na znak - miłości, uznania, pamięci i gdy wyrazić ma naszą rozpacz przy pożegnaniu.
- Zrozumiałem. Dziękuję - usłyszałam. Potem jakiś inny głos z sali podejmując moją myśl określił pracę poety jako tego, który wyręcza innych, w pośpiechu życia nie umiejących sformułować wzruszeń i zamyśleń nad sensem istnienia.
- To poeta jest tym, który nas wypowiada! Wśród wielu uczonych prób określenia poezji,
i ta również jest do przyjęcia i może stanąć obok wyznań samych poetów. Jeden z nich mówi, że poezja "tworzy nową rzeczywistość", drugi, że w poezji "rzeczywistość sama o sobie się dowiaduje", inny określa poezję jako- "dialog z prawdą", jeszcze inny mówi, iż "słowo w poezji jest przezroczystym oknem otwartym na rzeczywistość".
Wiadomo! Ilu poetów, tyle definicji.
Kiedyś, gdy zaczynałam pisać, rozumiałam poezję jako kształt naszych wzruszeń, potem - jako współodczuwające z innymi trudne milczenie wobec wrogiego świata, w jednym z wierszy nazwałam ją "architekturą zdziwienia", później określałam jako próbę tworzenia nowego bytu (złożonego ze słów), będącego protestem przeciw wszelkim formom umierania. Myślę, że poezja jest sztuką świadomego umierania. Co to znaczy?
Tylko istoty ludzkie umierają świadomie, nie
zawsze wiedząc, że proces ten odbywa się prze całe życie.
Żywi - nosimy w sobie nas umarłych w dzie ciństwie, nas w naszych umarłych miłościacl pracach, pogrzebanych nadziejach, sukcesac i klęskach, nas minionych wczoraj. Nosimy w s< bie również umarłe cywilizacje i kultury. Nasz niezgoda na śmierć, na wszelkie formy umierć nia jest bezradna. Tylko w sztuce zdolni jesteśm tworzyć z rozbitej widzialnej i niewidzialnej nu terii (sami z siebie) nowe byty (wiersz jest takii słownym bytem) istniejące we własnym czasi i przestrzeni. Te próby tworzenia nowej realność w sztuce - są naszą obroną przed nicością.
Żyjemy w czasie przyśpieszonej komunikacji, 1 rzutuje na wypowiedź poety. Wypowiedź ta jes dziś zagęszczona lub łudząco (przy niewprawnyi oku) przezroczysta, jest przyśpieszona lub wiele znacznie zwolniona. Wymaga współuczestnictwj szybkiej orientacji od czytelnika.
Jeśli funkcją poezji jest ostre zdawanie sobi sprawy z naszej sytuacji, jako skłóconych w< wnętrznie i ze sobą mieszkańców. Ziemi i Wszecl świata - to zapis poety powinien mieć siłę za trzymywania na sobie uwagi czytelnika. Powinie przemawiać tak, aby porozumienie między ludźn stawało się pełniejsze.
Jeśli poezja dzisiaj jest potrzebna, to wiers 7 powinien ocalać to, co najbardziej wartościowwe współczesnym człowieku, i powinien uczyć godności istnienia.
Jeśli więc niema i słaba róża wydaje się być tak głośnym protestem świata roślin przeciw rozpadowi i szarości niebytu, to w naszym ludzkim świecie winna nim być poezja, chociaż sens jej i nieuchwytne piękno bywa dziś utajone, bez wabiącego kształtu i barwy.
Wszystko może się stać przedmiotem poezji. Ważne jest tylko, czy poeta znajdzie nowy, współczesny wyraz dla swojej wypowiedzi. Często w moich wierszach pojawiają się kwiaty. Jednak nie jako piękny przedmiot opisu sam w sobie. Już Norwid uznał funkcję opisu w poezji za przeżytek. Wszystko, co nas otacza, uczestniczy w naszym byciu tutaj. Kwiaty również. Wierszem można je powołać do samoistnego bytu, trwalszego niż rzeczywisty, można rozebrać je w słowach i złożyć w innym wymiarze. Można poprzez kwiaty wyrażać sprawy człowieka.
Dlatego pisząc o zapachu fiołków, pragnąc go wyrazić, przez zbudzone skojarzenia odczytałam tragiczny sens zjawiska śmierci i naszą bezradność wobec utraty najbliższych. Materia wiersza złożona ze zmiękczonych spółgłosek (zauważyłam to już po napisaniu) pozwoliła mi w jakiejś mie-
rze wypowiedzieć konsystencję i zapach tyci drobnych kwiatków - w moim pojęciu - żałob nych. Bywa, że takimi znakami pamięci zmar] wracają do nas, gdy uobecniają się w barwie ulotnej woni. Tak mi się ten nikły, ziemny -wczesnowiosenny zapach skojarzył. Pisząc o li liach (wiersz Lilie) odnajdując w ich kształcie po dobieństwo z architekturą oszronionych w czasi roratów Sklepień gotyckich katedr, odczytałar. w nich również analogię losu ludzkiego przez od wrócenie ewangelicznej metafory. Zaś w wiersz Róża ... nie, nie będę przecież przeprowadzał analiz własnych wierszy, powinny mówić same.
